Fen Edebiyat Fakültesi

Çocuklarımızı Nasıl Motive Edebiliriz?

Geçtiğimiz günler çok zor. Hem tüm dünya, tüm toplum olarak koronavirüs ile baş etmeye çalışıyor hem de geleceğimiz olan çocuklarımızı uzaktan eğitim yoluyla desteklemeye çalışıyoruz. Bu zorlu süreç çocuklarımızı etkiliyor. Çocuklarımız akranlarından ayrı kaldıkları gibi evde vakit geçirmeye ve hiç alışmadıkları bir sistem üzerinden ders görmeye başladılar. Bilinmeyene uyum sağlamaya çalışıyorlar. Bu durumda çocuklara kılavuzluk etmek ebeveynlere düşüyor.

Bu zorlu bir süreç evet doğru ama sıkıcı, düzensiz olmak zorunda değil. Bir ebeveyn olarak bu süreci düzenli, keyifli kılabiliriz. Bunu yapabiliriz. Bazı çocuklar kendini motive ederler, bazıları ise kılavuzluğa ihtiyaç duyarlar. Kılavuzluk çocuklarımızı ‘zeki’, ‘yaratıcı’ veya akıllı’ oldukları için ödüllendirmek değildir. Bunu yaparken güven duygusunu aşıladığımızı zannediyoruz. Bu yararlı değil. Kılavuzluk yaparken hüner veya yetenekleri ödüllendirmek de yararlı değil. Neden? Çünkü hünerler veya yetenekler kontrol edilemez.

Yararlı olan emeği, kararlılığı ve süreci ödüllendirip çocuklarımızın içsel motivasyonunu artırmaktır. Çünkü emek, kararlılık ve süreç kontrol edebilir. Çocuklarımıza ödül almak için çalışmaları yerine başarı, tatmin ve keyif hissini yaşamaları için ortam yaratmalıyız. Unutmayalım ki ödüller gerçek anlamda içsel motivasyon geliştirmez. İçsel motivasyonun ortaya çıkması için çocuğumuzun derslerden, öğrendiklerinden keyif alması gerekmektedir. Ödül vermek istiyorsak bunu şartlı ödül haline getirmeyelim. Ödül ‘Derslerini çalışırsan, seninle istediğin filmi seyrederiz’ şeklinde değil de, beklenmedik bir şekilde verilmesi gerekir ‘Dersini bitirdikten sonra, beraber film seyretmek’ gibi. Çocuklarımızı sürekli ödüllendirirsek, kendi sorumluluğu olan derslerini çalışmak için bile bizden ödül beklerler. Çünkü çocuklarımız şöyle bir çelişki içine girebilir ’Ödül aldığıma göre bu keyif almam gereken bir şey değil’.

Bunun için neler yapabiliriz? Yapabileceğimiz çok şey var.

Çocuklarımıza bir düzen sağlayalım. Çocuklarımızın gününü mümkün olduğu kadar düzenli kılalım. Çocuklarımızın yaşına ve becerilerine uygun bir şekilde beraber zaman geçirebileceğimiz hem sosyal hem de akademik aktiviteler planlayalım.

Çocuklarımıza amaçlar belirlemeleri için yardım edelim. Çocuklarımızın düşünmesine yardım edelim. Onlar için önemli olan nelerdir? Neler keşfetmek istiyorlar? Hem kısa süreli hem de uzun süreli amaçlar belirlemeleri ve bu amaçlara basamaklı olarak ulaşmaları için bir strateji geliştirmelerine yardım edelim. Unutmayalım ki bu amaçlar ve stratejiler bizim değil. Biz onlara yardım ediyoruz. Onların karar vermesini sağlayalım. Kendi amaçlarını ve stratejilerini belirlemelerine yardım ederek, özerk olmalarını ama gerektiğinde bizden yardım almalarını sağlayalım. Çocuklarımızın bu amaçlara ulaştıkları durumlarda bunu aile ile kutlayalım. Arada bir ödül verelim ama başarı ve keyif hissinin diğer ödüllerden daha etkili olduğunu unutmayalım.

Çocuklarımızı kendileriyle rekabete sokalım. Çocuklarımızın bugünkü performanslarıyla daha önceki performanslarını, başarılarını karşılaştırıp, daha iyi şeyler yapabilmeleri için teşvik edelim. Onlara güvendiğimizi söyleyelim. Elindeki işleri yapabileceklerine ve amaçlarına ulaşabileceklerine inandığımızı söyleyelim. Destek ve yapıcı geribildirim verelim.

Çocuklarımızın işbirlikçi olmalarına yardım edelim. Çocuklarımızı kardeşlerine ve akranlarına yardım etmeleri için teşvik edelim. Aile içi işbirliğini teşvik edecek aile içi aktiviteler planlayalım.

Çocuklarımızın tutkularını keşfedelim. Çocuklarımızın hayallerini, tutkularını keşfedelim. Onlarda merak uyandıralım. Bunları gerçekleştirme yolunda onları teşvik edelim, heyecanlandıralım. Bizim de heyecanlandığımızı onlara gösterelim. Bu, kararlı olmalarına yardımcı olacaktır.

Çocuklarımızın öğrendiklerini tartışalım. Çocuklarımızın öğrendiklerine merak duyalım. Gerçek hayattan örnekler vermelerine ve öğrendiği bilgileri daha evvel öğrendikleri bilgilerle bağdaştırmalarına yardım edelim. Bu bilgiler bağdaşmıyorsa tartışalım. Bunları aile sohbetlerine dönüştürelim. Öğrenmede sosyal iletişimin önemini hatırlayarak kardeşler arası ve çocuk-ebeveyn iletişimini besleyelim. Çocuklarımızın kendilerini ifade etmeleri için teşvik edelim, merak uyandıralım. Yaratıcı yöntemler, oyunlar aracılığıyla evde birden fazla çocuğumuz var ise öğrendiklerini paylaşmalarını sağlayalım.

Çocuklarımıza ilham verelim. Çocuklarımızı azarlayarak, cezalandırarak hiçbir yere varamayız. Bunların ters tepeceğini unutmayalım. Sürekli onları kontrol etmek de işe yaramaz. Çünkü bu çocuklarımızda baskı yaratır. Kontrol etmek yerine özerk olmaları ve kendi kararlarını kendileri vermeleri için onlara yardım edelim. İlham vermeye çalışalım. Yeni bir şey öğrenmenin, yeni bir beceri kazanmanın eğlenceli olduğunu gösterelim. Yeni becerinin farklı şekillerde işe yarayacağını göstererek merak uyandıralım. Keyif unsurunun olmadığı öğrenmelerde ise bir şeyi öğrenmenin ne kadar anlamlı veya önemli olduğunu kavramalarına yardım edelim.

Çocuklarımızla duygusal bağlarımızı güçlendirelim. Çocuklarımız bize güveniyorlarsa, bizimle beraberken kaygı, öfke gibi olumsuz duygular yaşamıyorlarsa, bizimle yakınlık kurmaktan kaçınmıyorlarsa, bizi destek veren ve iyi niyetli olarak algılıyorlarsa bizim teşviklerimize ve yardımlarımıza daha açık olacaktır. Çocuklarımızla duygusal bağlarımızı güçlendirelim. Bunu yapalım ki çocuklarımız ihtiyaç duyduklarında bizden yardım ve kılavuzluk isteyebilsinler.

Motivasyon eksikliği mi yoksa kaygı mı? Çocuklarımızla sağlıklı iletişim kuralım. Çocuklarımızla saygılı, açık bir iletişim kuralım. Onları etkin bir şekilde dinleyelim, ihtiyaçlarını karşılayalım. Çocuklarımızı dinleyelim, kaygılarını gidermelerine yardım edelim. Çocuklarımızı kaygıları hakkında konuşmaları için teşvik edelim ama zorlamayalım. Çocuklarımızın derslerden uzaklaşması aşırı kaygıdan olabilir. Bunun farkında olup eksikliklerini tamamlamasına yardım edelim. Fiziksel egzersiz, gevşeme ve nefes egzersizleri, eğlenceli müzikler eşliğinde dans etmek, oyunlar oynamak işe yarayabilir. Bunları ailece yapalım. Çocuklarımızın dersleriyle ilgilendiğimiz gibi dersler dışında eğlenceli aktiviteleri beraber yapalım, paylaşalım. Ama unutmayalım ki ilgi göstermek kontrol etmek değildir.

Dersleri perspektife koyalım. Büyük resmi aklımızda tutalım. Her şey not değildir. Çocuklarımızın gelişimleri aldıkları notlardan ibaret değil. Sosyal ve duygusal gelişimleri, bizimle kurduğu duygusal bağları, hayalleri de önemli. Onlara sorumluluk verelim. Kendi ayakları üzerinde durmalarına yardım edelim.

Yardım alalım. Başa çıkamadığımızı düşünüyorsak ya da çocuklarımızın başa çıkamadıklarını düşünüyorsak yardım alalım.

Prof. Dr. Rita Krespi Ülgen

Fen Edebiyat Fakültesi Dekanı